बासु दुलाल

नेपाली कम्युनिस्ट आन्दोलन इतिहासकै सबैभन्दा जटिल र संवेदनशील मोडबाट गुज्रिरहेको समयमा जन्मिएको हो। नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी। यो कुनै सामान्य राजनीतिक पुनर्संरचना थिएन, बरु विचार, सिद्धान्त र मूल्यको रक्षा गर्ने ऐतिहासिक निर्णय थियो। यही कठिन घडीमा पूर्व प्रधानमन्त्री माधवकुमार नेपाल ले देखाउनुभएको साहस, धैर्य र वैचारिक स्पष्टताले नेपाली कम्युनिस्ट आन्दोलनलाई पुनः मूल धारतर्फ फर्काएको छ।

पार्टी निर्माणको समयका गम्भीर संकटहरू
नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी निर्माण हुँदै गर्दा निम्न गम्भीर संकटहरू विद्यमान थिएः
पार्टीभित्र व्यक्तिवाद र सत्ताकेन्द्रित प्रवृत्ति हावी हुनु, विधि, विधान र सामूहिक नेतृत्वको अवमूल्यन, वैचारिक बहसलाई दबाएर निर्णय लाद्ने प्रवृत्ति, आन्दोलनभन्दा सत्तालाई प्राथमिकता दिने अवसरवाद, असन्तुष्ट नेताकार्यकर्तामाथि राजनीतिक प्रतिशोध, यी संकटहरूबीच चुप लागेर बस्नु सजिलो विकल्प थियो। तर माधवकुमार नेपालले सजिलो बाटो रोज्नुभएन। उहाँले कम्युनिस्ट आन्दोलनलाई जोगाउन जोखिमपूर्ण तर सही निर्णय लिनुभयो। यही सन्दर्भमा लेनिनको भनाइ स्मरणीय हुन्छ। “संकटको समयमा सही पक्ष लिन सक्नु नै क्रान्तिकारी नेतृत्वको पहिचान हो।”
एमालेसँगको विद्रोह : विचारको रक्षा
एमालेसँग गरिएको विद्रोह व्यक्तिगत द्वन्द्व थिएन, न त सत्ता स्वार्थको परिणाम। त्यो विद्रोह विचार, विधि र सामूहिक नेतृत्वको रक्षाका लागि थियो। मार्क्सले भनेका छन् । “सिद्धान्त बिना आन्दोलन अन्धो हुन्छ।” माधवकुमार नेपालको निर्णयले नेपाली कम्युनिस्ट आन्दोलनलाई अन्धो बाटोबाट फर्काएर वैचारिक दिशातर्फ उन्मुख गर्‍यो। आज देखिएको नेपाली कम्युनिस्ट पार्टीको विकसित रूप त्यही ऐतिहासिक निर्णयको प्रतिफल हो।

विभाजित वाम शक्तिहरूलाई एकताबद्ध गर्ने ऐतिहासिक प्रयास
नेपालमा लामो समयदेखि १५-१७ वटा समाजवादी र वामपन्थी धारहरू अलग–अलग दिशामा बगिरहेका थिए। यिनलाई एउटै वैचारिक सूत्रमा बाँध्नु अत्यन्त कठिन कार्य थियो। तर निरन्तर संवाद, सहनशीलता र विचारको स्पष्टतासहित अघि बढ्दै नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी आज जनताको भरोसाको केन्द्र बन्दै गएको छ। माओ त्सेतुङले भनेका छन्। “एकता संघर्षबाट जन्मिन्छ, र संघर्ष एकताको रक्षाका लागि आवश्यक हुन्छ।” माधवकुमार नेपालले यही सिद्धान्तलाई व्यवहारमा उतार्नुभएको छ। स्वच्छता, पारदर्शिता र अनुशासनको राजनीति आजको राजनीतिमा सबैभन्दा अभाव भएको कुरा हो स्वच्छ र पारदर्शी नेतृत्व। माधवकुमार नेपालमाथि लगाइएका आरोप, कर्ते मुद्दा र जालसाजीहरू राजनीतिक प्रतिशोधका उपज हुन् भन्ने कुरा जनताले बिस्तारै बुझ्दै गएका छन्। इतिहासले सधैं सत्य, इमानदारी र निष्ठाको पक्ष लिन्छ। लेनिनले भनेका छन्- “जनतामाथि विश्वास गर्ने नेता कहिल्यै पराजित हुँदैन।”

आन्दोलनको नायक र प्रेरणाको स्रोत
नेपाली कम्युनिस्ट आन्दोलन कुनै व्यक्तिमा सीमित छैन। तर इतिहासमा केही यस्ता व्यक्तित्व हुन्छन्, जसले आन्दोलनलाई संकटबाट उकास्ने मार्ग देखाउँछन्। आज माधवकुमार नेपाल नेपाली कम्युनिस्ट आन्दोलनका नायक का रूपमा स्थापित हुनुभएको छ  सरल, अनुशासित, स्वच्छ र भरोसायोग्य नेता।

निष्कर्ष : अविचलित बाटोमा अघि बढ्ने संकल्प
विरोध, आलोचना र षड्यन्त्रका बीचबाट आन्दोलनलाई पुनर्जीवित गर्दै, विभाजित वाम शक्तिहरूलाई एकताबद्ध गर्दै, सिद्धान्त र जनताको पक्षमा उभिनु नै साँचो कम्युनिस्ट नेतृत्वको पहिचान हो।

माधवकुमार नेपालले देखाउनुभएको बाटोमा अविचलित लाग्न हामीलाई थप प्रेरणा प्राप्त भएको छ। यो बाटो कुनै व्यक्तिको होइन  नेपाली कम्युनिस्ट आन्दोलनको भविष्यको बाटो हो। अस्तु

केन्द्रीय समिति सदस्य नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी