बासु दुलाल

परिवर्तन अपरिहार्य छ, विलम्ब आत्मघाती हुन्छ । नेपालको कम्युनिस्ट आन्दोलन आज केवल चुनावी संकटमा होइन, संगठनात्मक थकान, वैचारिक जडता र जनतासँगको दूरीको संकटमा छ। विश्वव्यापी रूपमा कम्युनिस्ट आन्दोलनले डिजिटल पुँजीवाद, ज्ञान–आधारित अर्थतन्त्र र नयाँ पुस्ताको राजनीतिक चेतनासँग जुधिरहेको बेला नेपालमा अझै पनि पुरानो संरचना, पुरानो नेतृत्व शैली र पुरानो संगठन संस्कारमै अड्किनु आत्मघाती हुनेछ। यसैले अबको प्रश्न “बच्ने कि नबच्ने” होइन, कसरी पुनर्गठित भएर अगाडि बढ्ने भन्ने हो।

१. पुनर्गठनको दार्शनिक आधार : २१औँ शताब्दीमा समाजवाद निर्माण
पुनर्गठन कुनै प्रशासनिक फेरबदल होइन, यो राजनीतिक दर्शनको पुनःस्थापना हो।
मुख्य आधारहरू
वर्ग संघर्षको समकालीन व्याख्या (डिजिटल श्रम, बेरोजगारी, असमान पहुँच) राज्यसत्ताभन्दा अघि सामाजिक शक्ति निर्माण पार्टी – सत्ता लिने यन्त्र होइन, समाज रूपान्तरणको संस्था हो।

२. संगठनात्मक पुनर्संरचना : सोलीबाट पिरामिडतर्फ
(क) संगठनको आकार र संरचना
तलबाट माथि उक्लिने पिरामिड आकार टोल/वडा/कार्यस्थल आधारित जीवित इकाइ माथिल्लो कमिटी सेवा- मन्वयकर्ता, आदेशकर्ता होइन ।

(ख) सदस्यता सुधार (Radical Re-registration)
पार्टी कार्यालय वा डिजिटल पोर्टलमार्फत आवेदन वैचारिक अभिमुखीकरण अनिवार्य निष्क्रिय, फर्जी र कागजी सदस्यता खारेज ।

३. सानो तर शक्तिशाली केन्द्रीय कमिटी
(क) आकार – केन्द्रीय कमिटी : ३५-४९ जना स्पष्ट जिम्मेवारी, मापनयोग्य कार्यसम्पादन
(ख) संरचना- कम्तीमा २०% सदस्य सबै क्षेत्रका विज्ञ अर्थशास्त्री, शिक्षाविद्, प्रविधि विज्ञ, सार्वजनिक स्वास्थ्य विशेषज्ञ
वातावरण तथा जलवायु विज्ञ, विभागहरूमा राजनीतिज्ञ होइन, विज्ञको नेतृत्व, राजनीतिले दिशा दिने, विज्ञले कार्यान्वयनको खाका बनाउने ।
(ग) नेतृत्व संस्कार- कार्यकाल सीमा, सार्वजनिक समीक्षा, पराजयको नैतिक जिम्मेवारी ।

४. डिजिटल प्लेटफर्म : संगठनको मेरुदण्ड
डिजिटल प्रविधि अब प्रचारको साधन मात्र होइन, संगठनको मेरुदण्ड हो।
(क) डिजिटल पार्टी प्लेटफर्म- सदस्यता, प्रशिक्षण, रिपोर्टिङ एकीकृत प्रणाली, आन्तरिक मतदान र परामर्श
नीति–कार्यक्रममा कार्यकर्ताको प्रत्यक्ष सुझाव ।
(ख) डिजिटल जनसम्पर्क- सामाजिक सञ्जाललाई नाराबाजी होइन, राजनीतिक शिक्षाको माध्यम, डेटा-आधारित जनसमस्या पहिचान, स्थानीय मुद्दाबाट राष्ट्रिय एजेन्डा निर्माण ।
(ग) साइबर अनुशासन- आधिकारिक धारणा र व्यक्तिगत मतको स्पष्ट विभाजन, डिजिटल आचारसंहिता ।

५. विज्ञ–आधारित विभागीय संरचना
प्रमुख विभागहरू- अर्थतन्त्र तथा उत्पादन विभाग,शिक्षा, विज्ञान र प्रविधि विभाग, स्वास्थ्य तथा सामाजिक सुरक्षा विभाग, श्रम, रोजगार र आप्रवासन विभाग, वातावरण र दिगो विकास विभाग, यी विभागहरूको नेतृत्व राजनीतिक वरिष्ठताका आधारमा होइन, विज्ञताका आधारमा चयन गरिनुपर्छ।

६. कार्यक्रम : नारा होइन, समाधान
(क) स्थानीय समाजवाद- स्थानीय उत्पादन, स्थानीय बजार, सहकारी–समुदाय–राज्य साझेदारी ।
(ख) श्रमिक र युवामुखी कार्यक्रम- डिजिटल श्रमिकको अधिकार, स्टार्टअप सहकारी मोडेल, राज्य-समर्थित रोजगारी ग्यारेन्टी ।

७. निर्वाचन रणनीति : साधन, लक्ष्य होइन
निर्वाचन = जनसम्पर्क र परीक्षण
आन्दोलन + सेवा + वैचारिक बहसको संयोजन
उम्मेदवार चयनमा जनमत, विज्ञ मूल्यांकन र नैतिक मापदण्ड ।

८. अन्तर्राष्ट्रिय अनुभवबाट सिकाइ
ल्याटिन अमेरिका : सामाजिक आन्दोलन र राज्यसत्ता संयोजन
युरोप : कल्याणकारी समाजवाद
पूर्वी एशिया : राज्य- नेतृत्व उत्पादन ।  तर अन्धो नक्कल होइन, नेपाली यथार्थमा रूपान्तरण

निष्कर्ष :

नयाँ पार्टी, नयाँ संस्कार, नयाँ भविष्य । नेपालको कम्युनिस्ट आन्दोलनलाई आज ठूलो भीड होइन, सचेत शक्ति चाहिएको छ। लामो सूची होइन, सक्षम नेतृत्व चाहिएको छ। पुरानो भाषण होइन, नयाँ समाधान चाहिएको छ। यो रोडम्याप लागू गर्न सकियो भने-पार्टी पुनर्जीवित हुनेछ । जनता पुनः जोडिनेछन् । समाजवादी क्रान्ति नाराबाट यात्रामा रूपान्तरण हुनेछ । अन्ततः प्रश्न यो होइन कि  कम्युनिस्ट आन्दोलन बाँच्ने कि मर्ने ? प्रश्न त यो हो र हुनु पर्छ कि
के हामी परिवर्तन गर्न साहस गर्छौँ ?